Ana Sayfa Tarihi Yapılar İstanbul’un Çeşme ve Sebilleri

İstanbul’un Çeşme ve Sebilleri

1
Alman Çeşmesi

İstanbul’un en eski tarihi kalıntılarından olan çeşmeler ve sebiller hakkında bilmediklerinizi öğreneceğiniz ayrıntılı rehberimiz. İstanbul’un Çeşme ve Sebilleri yazımızda, evinize ya da işinize giderken yanından geçtiğiniz ve belki de hiç fark bile etmediğiniz bu tarih değerlerimizi bulacaksınız.



Alman Çeşmesi

Alman Çeşmesi

Banisi: Alman İmparatoru ve Prusya Kralı II. Wilhelm

Tarihi: H.1316 / M.1898-1899

Adresi: Sultanahmet Meydanı, Fatih

II. Wilhelm’in 1898 yılında İstanbul’a gelişinin ikinci yıldönümü hatırasına ithaf edilen bu çeşme Almanya’da inşa edilmiş ve 1900 yılında parçalar halinde İstanbul’a getirilerek bugünkü yerine kurulmuştur.
II. Wilhelm uzun hükümdarlık yıllarında İsveç, Danimarka, İtalya, İngiltere, Yunanistan gibi birçok Avrupa ülkesini dolaşmış ve Türkiye’ye de üç kez gelmiştir. Sultan II. Abdülhamid zamanında 1889 ve 1898 yıllarında yaptığı bu dostluk ziyaretlerinin amacı Almanya’nın doğuya uzanma arzusundan kaynaklanıyordur. II. Wilhelm ilk ziyaretinde Almanların yaptığı tüfeklerin Osmanlı ordusuna satışını sağlamış, ikincisinde ise İstanbul-Bağdat demiryolunun Alman firmalarına verilme vaadini almıştır.
II. Wilhelm’in 1898 yılındaki İstanbul’a ziyaretinin anısına Alman hükümeti Alman Çeşmesi’ni yaptırmıştır. Çeşmenin tasarımı imparatorun bir deseninden yola çıkılarak düzenlenmiştir.



Planlarını Kaiser’in özel danışmanı Mimar Spitta çizmiş, yapımını Mimar Schoele üstlenmiştir. Ayrıca Alman mimarı Carlitzik’le İtalyan Mimar Joseph Antony de bu projede çalışmışlardır.Alman hükümeti önce hipodrom alanını düzenlemiş, meydanın ağaçlandırılmasını yaptıktan sonra Almanya’da hazırlanan çeşme buradaki temeller üzerine oturtulmuştur.
Mermeri ile değerli taşları Almanya’da işlenmiş ve parçalar halinde gemi ile İstanbul’a getirilmiştir. Yapımına 1899’da başlanan çeşmenin açılışı Sultan II. Abdülhamid’in 25.Cülus yıldönümü olan 1 Eylül 19002de düşünülmüşse de yapımı bu tarihe yetiştirilememiştir. Bunun üzerine II. Wilhelm’in doğum günü olan 27 Ocak 1901’de çeşme görkemli bir törenle açılmıştır. Osmanlı ve Alman İmparatorluklarının simgesi olan, politik amaçlı bu çeşme Evkaf Nezareti’nce teslim alınmıştır.

Alman Çeşmesi, heykellerle bezeli üstü açık Avrupa meydan çeşmelerinden farklı bir görünümdedir. Ayrıca Osmanlı meydan çeşmelerinden de farklı bir tasarıma sahiptir. Daha çok Alman Neo-Rönesansı’nı anımsattığı gibi Osmanlı şadırvanlarına da benzediği ileri sürülmüştür.
Çeşme sekizgen planlıdır.  Yapı sekiz sütun üzerine oturan sekiz yuvarlak kemer üzerinde bir kubbe ile örtülmüştür. Kemerlerin üzerinde kilit taşı hizasında kabartma birer madalyon bulunmaktadır. Kubbenin ortasında dairesel motiflerden oluşan renkli mozaik süsleme bulunmaktadır.
İç kısmı mozaiklerle kaplanmış kubbede daire biçiminde madalyonlar görülmektedir. Bunlardan yeşil zeminli olan madalyonda II. Abdülhamit’in tuğrası ve mavi zeminli madalyon üzerinde II. Wilhelm’in arması görülmektedir. Çeşmenin içinde mermer kubbe şeklinde su haznesi önünde, sekiz basamaklı bir merdiven görülmektedir. Çeşmenin yedi kenarına birer musluk ve mermer tekneler yerleştirilmiştir. Muslukların üstünde örgülü geçmelerden oluşan bir bordür dolanmaktadır.

III. Ahmed Çeşmesi

III. Ahmed Çeşmesi

Banisi: Sultan III.Ahmed Han

Tarihi: H.1141 / M.1728 – 1729



Adresi: Topkapı Sarayı Girişi Sultanahmet, Fatih

Baş mimar Mehmed Ağa’nın eseri olan bu sebilli çeşme yalnız Lale Devri sanatının değil, bütün Osmanlı mimarisinin en güzide eserlerinden biridir. Çeşmenin planını bizzat III. Ahmed’in çizdiği, Mehmed Ağa’nın bu planı uyguladığı söylenir. Çeşmeni dört köşesinde yuvarlak birer sebil, sebillerin arasında kalan kısımlarda da üç çeşme bulunur. Çeşmelerin yanlarında süslü gözler vardır. Sebillerin üzerine küçük birer kubbe oturtulmuştur.
Lale Devri’nin en meşhur abidelerinden olan çeşme, bağımsız yapı karakterinin bütün özelliklerini taşır. Bu devrin ünlü divan şairi Seyyid Vehbi’nin 28 beyitten meydana gelen ünlü kasidesinin, çeşmenin mermerinin üzerine işlenmesi ayrı bir sanat hazinesidir. 

Tophane Çeşmesi

Tophane Meydan Çeşmesi- Tophane

Banisi: Sultan I.Mahmud
Tarihi: H.1140 – 1145 / M.1727-1732
Adresi: Tophane Meydanı Tophane Beyoğlu
Yapı çevresinde yer alan diğer yapılarla mimari bir uyum içerisindedir. Bu çeşmeyle birlikte Taksim Suyu Sistemi de devreye girmiş, hatta padişah Taksim’den suyu kendi eliyle salıvermiştir.

İki kapsamlı onarım görmüş; bunlardan ilki M.1837 yılında gerçekleşmiştir. Gravürlerinden anlaşıldığı kadarıyla, çeşmenin üst örtüsü tamamen değişmiş ve teras çatı yapılmıştır. İkinci onarım M.1956-1957 yıllarında, kentsel dönüşüm müdahaleleri kapsamında, İstanbul Sular İdaresi tarafından gerçekleştirilmiştir. Bu restorasyonda tarihi gravürlerin sağladığı malzemeye uyularak saçak ve kubbe yeniden yapılmıştır. Üçüncü ve son restorasyon, Sabancı Grubu’na bağlı “Saka Su” tarafından 2006 yılında gerçekleştirilmiştir.



Dört yüzlü çeşme kubbe ile örtülmüştür. Kubbenin etrafına küçük kubbeler yerleştirilmiştir. Geniş saçağın köşeleri yuvarlatılmıştır. Saçağın alt kısmında kare ve dikdörtgen bölümlemeler görülmektedir.Saçağın cephelere karşılık gelen orta bölümlerinde oval bir madalyon etrafında bitkisel kabartmalar görülmektedir. Yuvarlatılmış köşelere de benzer kabartmalar yerleştirilmiştir. Saçağın altında rumilerden oluşan bir korniş ve altında mukarnaslı bir silme cepheyi dolanmaktadır. Cephelerde rokoko üslubunda süslemeler görülmektedir. Mukarnaslı silmenin altında, on altı bitişik kemer motifinin içinde yer alan saksıdaki meyve kabartmalarından oluşan bir kuşak yapıyı dolanmaktadır.
Bu kuşağın altında yapıyı kuşatan iki satırlık kitabe kuşağı bulunmaktadır. Cepheler boşluk bırakılmaksızın süslenmiştir. Kitabe kuşağından sonra çeşmenin köşeleri pahlanmıştır. Mukarnaslarla başlayan pahlı dar bölümlerde yuvarlak kemer içinde istiridye motifi bulunan nişler yerleştirilmiştir. İstiridye motifinin iki köşesine çiçek motifi konulmuştur.Nişin iç kısmında bir tepelikle sonlanan dalgalı kemer motifi, iki yanında ve ortasında birer tane olmak üzere üç rozet görülmektedir. Kurnası yoktur. Kurnası olması gereken yerde S kıvrımları üzerinde stilize akantüsler bulunur. Nişlerim üzerinde dört satırlık kitabe bulunmaktadır.

Valide Sultan Çeşmesi

Emetullah Gülnuş Valide Sultan Çeşmesi

Banisi: Sultan III. Ahmed Han

Tarihi: H.1141 / M.1728-1729
Adresi: Üsküdar İskele Meydanı
Çeşme, III. Ahmed’in emriyle annesi Rabia Emetullah Gülnuş Sultan’ın hayratı olarak, Sadrazam Damat İbrahim Paşa tarafından yaptırılmıştır. Çeşmenin suyu da Merdivenköy civarındaki Karaman Çiftliği ile Sazlıdere’de bulunan kaynaklardan alınmıştır.
Çeşmenin kuzey yönündeki kitabesi şair Nedim’e, doğudaki Rahmi’ye, güneydeki ise Şakir’e aittir. Ancak bu çeşmenin asıl önemli yanı, kitabe hattatının bizzat III.Ahmed’in kendisi olmasıdır. Denize bakan taraftaki kitabenin altında imzası bulunmaktadır.
Çeşme geniş saçaklı meyilli bir çatı ile örtülmüştür. Saçağın altında oymalı süslemeler görülmektedir. Altında yapıyı kuşatan frizde kartuşlar içinde bitkisel süslemeler bulunmaktadır. Frizin altında mukarnaslı bir silme yapıyı dolanır.
Yapının köşeleri pahlanmıştır. Pahlı dar bölümlerin iki yanına mukarnaslı başlıkları olan burmalı sütunlar yerleştirilmiştir. Üst kısmında iki sıra mukarnas dizisinin altında, ucu sivrilerek, içi tezyinatlı bir palmetle sonlanan dilimli, yarım küre bir konsol bulunmaktadır.
Bu bölümlere birer küçük çeşme yerleştirilmiştir. Küçük çeşmenin etrafını rumi süslemelerden oluşan bir çerçeve kuşatmaktadır. Balık pulu motifiyle tezyin edilmiş ayna taşının üzerinde istiridye motifi görülmektedir.
Motifin ortasına küçük bir kabara yerleştirilmiştir. Yarım daire biçiminde küçük bir teknesi bulunmaktadır. Teknenin yüzeye bitişik olan ayak kısmı aşağıya doğru sivrilir ve içi süslemeli iri bir palmet motifiyle sonlanır. Çeşmenin bir cephesinde dikdörtgen bir çerçeve içinde bir satırlık kitabesi bulunmaktadır.
Kilit taşında bir kabara bulunan basık sivri kemerli niş içinde rozetler ve palmetlerden oluşan yoğun bir tezyinar görülmektedir. Altından mukarnaslı bir bordür geçmektedir.
Çerçeve içine alınmış ayna taşında dalgalı kemer motifinin iki yanında ve ortasında birer rozet bulunmaktadır. Çeşmenin iki yanına mukarnas kavsaralı uzun nişler yerleştirilmiştir. Diğer cepheler daha sadedir.
Kilit taşında kabara bulunan basık sivri kemer nişin içi ve dış alanı sadedir. Nişin içinde mukarnaslı bir silme görülmektedir…

Mihrişah Sultan Çeşmesi ve Sebili.

Mihrişah Sultan Çeşmesi ve Sebili.

Banisi : Mihrişah Valide Sultan

Tarih : H.1052 / M.1642 – 1643

Adres : Cülus Yolu Üzeri Eyüp



Sultan III. Mustafa’nın eşi ve Sultan III.Selim’in annesi olan Mihrişah Valide Sultan tarafından yaptırılan bu çeşme sebil de pek çok gravüre konu olan yapılardan biri olmuştur. Cülus yolu üzerinde olması da bu şöhrete etki etmiştir. Önünde üç basamak ulunan sebil yarım daire şeklindedir ve dışa taşkındır.Geniş saçağının altında renkli kalem işi süslemeler görülmektedir. Sütunlarla beş bölüme ayrılmıştır.
Her bölümde akantüs motifleri ile çevrelenmiş dışbükey yüzeyler üzerinde kitabeler yer almaktadır. Şebekeli pencerelerin üzerinde akantüs motifleri bulunmaktadır. Sebilin iki yanında sütunlarla sınırlandırılmış çeşmeler ve bunların üst kısmında iki silme arasında kitabeler yer almaktadır.Kitabenin üstünde akantüs motiflerinin altında madalyonlar bulunmaktadır. Ayna taşı üzerinde kademeli olarak küçülen akantüs motifleri görülmektedir. Teknesinin dış yüzeyinde boş bir kartuş bulunmaktadır.

Beşir Ağa Çeşmesi.

Beşir Ağa Çeşmesi

Banisi: Hacı Beşir Ağa

Tarihi: H.1157 / M.1744-1745



Ayasofya meydanında cadde üzerinde (Divanyolu cad- Yerebatan Cad. köşe) tarihi su terazisinin önünde bulunan bu çeşmenin cephesi baştan başa mermerle kaplıdır. İki mermer sütun arasında yine mermer kornişlerle çerçevelenmiş ayna taşının üzerindeki kitabesi son yıllarda çeşme sökülüp yeniden kurulurken hasar görmüştür.

Laleli Sebili

Adresi: Ordu Caddesi, Laleli Camii girişi, Fatih

Sultan Mustafa döneminde, Koca Ragıp Paşa’nın Sadrazamlığı sırasında inşa edilen Laleli Camii ve Külliyesinin bir parçası olan sebil, barok dalgalı hatlarıyla barok üslup özellikleri göstermektedir. Üzeri kubbe ve geniş dalgalı bir saçak ile örtülmüştür. Onbir dilime ayrılmış saçağın alt kısmı ampir özellikler gösteren S kıvrımlarından oluşan geçmeli kabartmalar, stilize akantüs motifleri ile tezyin edilmiştir.
Yalın kornişin altında cephe yuvarlak sütunlar ve üst kısımlarında oluklu strüktürlerle beş bölüme ayrılmıştır. Saçağın altında strüktürler arasında cepheyi dolaşan kitabe kuşağı görülmektedir. Şebekeli biçimlendirilen dalgalı kemerlerin çeperinde sitilize yaprak motifleri görülmektedir.



Hacı İbrahim Paşa Sebili

Hacı İbrahimpaşa Sebili

Banisi: Moralı İbrahim Paşa

Tarihi: H.1120 / M.1708-1709
Adresi: Prof. Ümit Yaşar Sokak, Beyazıt, Fatih



Sultan III.Ahmed’in Kaptan-ı Deryaları’ndan Moralı İbrahim Paşa tarafından yaptırılmıştır. Sebil kitabesinde tarih bulunmamaktadır. Çeşmenin 1944 yılında bir tamir gördüğü bilinmektedir. Sebil kubbeyle örtülmüştür. Geniş saçağının altında cephe, mukarnaslı başlıkları olan beş sütun ve bu sütunlara oturan, kilit taşlarında birer rozet bulunan yuvarlak kemerlerle dört bölüm olarak düzenlenmiştir. Saçağın altında mukarnaslı bir korniş yapıyı dolanmaktadır. Kemerlerin dışındaki alanlar süslemelidir.
Kemerlerin içine bitkisel süslemelerden oluşan bir kabartma ve altı dilimli şemsiye biçimindeki kabartma dönüşümlü olarak yerleştirilmiştir.
Bu süslemelerin altında her kemerde ikişer satırlık kitabe kuşağı dönmektedir. Pencereleri altıgenlerden oluşan şebekelerle kapatılmıştır. Yapının sol köşesinde burmalı bir sütunçe bulunmaktadır.

Hamidiye Çeşme ve Sebili

Hamidiye Çeşme ve Sebili

Banisi: I.Abdulhamîd
Tarihi: H.1191 / M.1777-1778

Adresi: Cankurtaran Mahallesi, Alemdar Caddesi, Zeynep Sultan yanı, Fatih

Sebil bölümü çifte sütunlarla dört bölüme ayrılmıştır. Sebil bölümü kubbeyle örtülmüş ve geniş saçak iki yanda bulunan çeşmelerin üzerinde de devam eder. Şebekeli pencerelerin üzerinde istiridye kabartmaları görülmektedir. Her bölümde cepheyi kuşatan yalın silmeler arasında kartuşlar içerisinde kitabesi bulunmaktadır. Çeşmeler sebile bitişik olarak yer almaktadır ve silindir sütunlarla sınırlandırılmıştır. Cephe üzerinde stilize akantüs yapraklarından oluşan kabartmalar görülmektedir. Silmelerin arasında kartuş içinde çeşmelerin kitabeleri bulunmaktadır.



Süleymaniye Meydan / Çadır / Hesap Çeşmesi

Hesap Çeşmesi

Tarihi: H.1207 / M.1792-1793

Adresi: Süleymaniye Meydanı, Fatih

Halk arasında biçimi dolayısıyla Çadır Çeşmesi yahut Mimar Sinan’ın işçilerine yevmiye buradan dağıttığı rivayeti yüzünden Hesap Çeşmesi gibi isimlerle anılan bu çeşmenin kitabesinde yer alan tarih H.1207’dir. Bir diğer rivayete göre ise Bozdoğan Kemeri’nden bu yöne ayrılan bir kol, suyu bu çeşmeye kadar getirir ve külliyenin bütün suları hesaplı bir şekilde çevreye yayılırmış. Bu da “Hesap Çeşmesi” isminin diğer gerekçesi olarak gösterilmektedir.
Çeşmenin üstü piramidal yüksek bir külahla örtülmüştür. Kare planlı çeşmenin köşeleri pahlıdır. Pahlı dar yüzeylerde dikdörtgen sığ yuvalar görülmektedir. Başlıklı, köşeli gömme sütunlarla yapı hareketlendirilmiştir.
Cephede sütunların üzerinden geçen silme ve yalın korniş arasında üç satırlık kitabesi bulunmaktadır. Çeşmenin bir yüzeyinde ayna taşı ve tekne bulunmaktadır. Orta bölümde yer alan ve dalgalı yuvarlak kemer içinde bulunan ayna taşının iki yanında yer alan sütunçelerin üzerine oturan kademeli ve yivli yuvarlak kemerler görülmektedir. Yapının duvarları süslemesizdir.



1 Yorum

CEVAP VER

Lütfen yorumunuzu giriniz!
Lütfen isminizi buraya giriniz